İDSB-TGTV Heyeti Suriye Saha Ziyareti

İDSB-TGTV heyeti, 13–16 Nisan 2026 tarihlerinde Suriye’nin Halep, Şam, Dera ve Humus şehirlerinde kapsamlı saha ziyaretleri gerçekleştirdi. Heyet; Suriye’de yeniden inşa, eğitim, sağlık, altyapı ve sivil toplum iş birliklerine yönelik temaslarda bulundu.

Ziyaret kapsamında Suriye Vakıflar Bakanlığı, Acil Durumlar ve Afet Bakanlığı, Çalışma ve Sosyal İşler Bakanlığı yanı sıra Türkiye Cumhuriyeti Halep Başkonsolosluğu ile Türkiye Cumhuriyeti Şam Büyükelçiliği ve yerel yöneticilerle görüşmeler yapıldı. Görüşmelerde özellikle “Çadırsız Suriye” hedefi, eğitim ve sağlık altyapısının güçlendirilmesi, gençlere yönelik mesleki eğitim projeleri ve STK’ların sahadaki çalışmalarının desteklenmesi konuları öne çıktı.

İDSB heyeti ayrıca Dariyya Kasabası’nda yetim çocuklarla bir araya gelirken, savaşın etkilediği bölgelerde saha incelemelerinde bulundu. Heyet, Suriye’nin yeniden ihya sürecine katkı sunacak ortak çalışma mekanizmalarının oluşturulması konusunda ilgili kurumlarla mutabakata vardı.

İDSB Heyeti Suriye Saha Ziyareti Ajandası

T.C. Halep Başkonsolosu Muammer Hakan Cengiz

Ziyarette Öne Çıkan Önemli Konu Başlıkları

• Bölgesel İhtiyaç Çeşitliliği ve İhya: Suriye'de tek tip bir yardım modelinden ziyade; bölgelerin yıkım durumuna, demografik (etnik) yapısına ve kırsal/kent ayrımına göre "insani yardım" veya "yeniden inşa (ihya)" odaklı farklı destek stratejileri geliştirilmesi gerektiği vurgulanmıştır.

• Altyapı, Tarım ve Ticaret: Halep'te ticaretin ve demiryolu projelerinin master planlar dahilinde ele alınması gerektiği, ayrıca tarım bölgesi olan bu coğrafyada tarımsal faaliyetlerin desteklenmesinin önemi ifade edilmiştir. ve mikro ekonomik projelerin

• Lojistik ve Ticari Engeller: Türkiye'den kalkan tırların ve dolayısıyla Türk ürünlerinin doğrudan Suriye'nin iç bölgelerine girememesi (nakliye sorunu) çözülmesi gereken önemli bir konu olarak belirtilmiştir.

• Eğitim, Meslek Edindirme ve Gençlik: Öncelikli konuların başında eğitim müfredatı gelmektedir. Gençlerin sosyalleşmesi ve geleceğe hazırlanması için mesleki eğitime ihtiyaç olduğu; bu kapsamda gençlerin yaz dönemlerinde meslek öğrenmek üzere Türkiye'ye getirilebileceği veya Türkiye'den ustaların bölgeye giderek kurslar verebileceği önerilmiştir. Ayrıca dönüş yapan çocuklar için yapısal destek, eğitim materyali ve "uyum programları" gerektiği vurgulanmıştır.

• İdeolojik Mücadele ve Umut Aşılanması: Sahada 14 yıllık PKK zihniyetinin yerleştirdiği olumsuzluklarla etkin bir mücadele yürütülmesi gerektiği belirtilmiştir. Şehri ancak orada yaşayanların ayakta tutabileceği, bu nedenle bölge halkına umut aşılamanın hayati olduğu ifade edilmiştir.

• Türkiye'nin Deprem Tecrübesinin (İhya Modeli) Aktarımı: Türkiye'nin 6 Şubat depremi sonrasında yürüttüğü ihya ve yeniden inşa hamlesinin, Suriye şartlarına uygun bir formatta bölgede de uygulanmasına ihtiyaç olduğu dile getirilmiştir.

• Kültürel Miras ve Kadınların Rolü: İslam eserlerinin restorasyonu öncelikli alanlardan biri olarak sayılırken, kadınların STK’lar üzerinden çok daha aktif ve etkin bir şekilde yer almasının sağlanması gerektiği belirtilmiştir.

• Kamu-STK İş Birliği ve Bürokratik Engeller: Sahadaki çalışmaların STK-Kamu iş birliği ile yürütülmesi gerektiği, ancak halihazırda STK'ların önünde süreçleri yavaşlatan ciddi bürokratik engeller bulunduğu tespiti yapılmıştır.

Suriye Acil Durumlar ve Afet Bakanlığı

Toplantıda, Suriye Acil Durumlar ve Afet Bakanı ve Bakanlık yetkilileri ile görüşülmüştür. Bakanlık yetkilileri tarafından Suriye’deki mevcut durum, özellikle yıkıma uğramış bölgelerdeki ihtiyaçlar ve altyapının yeniden inşasına yönelik planlanan çalışmaların ele alındığı kapsamlı bir sunum gerçekleştirilmiştir. Sunumda, sahadaki güncel ihtiyaçlar detaylı şekilde analiz edilerek, yeniden imar sürecine ilişkin kısa, orta ve uzun vadeli stratejiler paylaşılmış; kamu kurumları ile uluslararası ve sivil paydaşlar arasındaki iş birliği imkanları değerlendirilmiştir.

Görüşmenin detayları ve önemli noktaları aşağıda özetlenmiştir:

1. Yeni Kurumsal Yapılanma ve Türkiye'nin Tecrübe Aktarımı

• Suriye’de AFAD, İtfaiye ve 112 Acil servis hizmetlerini tek çatı altında toplayan yeni bir bakanlık/kurum oluşturulmuştur.

• Türkiye’nin Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın talimatlarıyla gerçekleştirdiği 23 yıllık "Sağlıkta Dönüşüm" programı ve afet yönetimi tecrübelerinin Suriye'ye aktarılması kararlaştırılmıştır.

2. Çadır Kentlerin Kapatılması ve "2027 Hedefi"

• Suriye'deki kalkınmanın ve ekonomik toparlanmanın önündeki en büyük engel olarak çadır kentlerin varlığı gösterilmiştir. 2027 yılının sonuna kadar tüm çadır kentlerin kademeli olarak kapatılması stratejik bir hedef olarak belirlenmiştir.

• Atıl durumda olan yaklaşık 2 milyon yerinden edilmiş kişinin memleketlerine dönmesi ve ekonomik döngüye katılması hedeflenmektedir.

• Bu süreci yönetmek ve altyapıyı hazırlamak amacıyla Cumhurbaşkanlığının 59 numaralı kararnamesi ile özel bir yürütme komitesi (komisyon) kurulmuştur.

3. Sürdürülebilir Geri Dönüş ve Tarımsal Kalkınma

• Yapılan saha anketlerine göre, insanların evlerine dönememe sebepleri arasında; evlerin yıkılmış olması, temel hizmetlerin (okul, hastane, su, kanalizasyon) bulunmaması, işsizlik ve savaş kalıntıları (enkaz ve mayınlar) yer almaktadır.

• Geri dönüşlerin kalıcı olabilmesi için "Hizmet + İş Fırsatları + Toplumsal Güven + Koordinasyon" formülü esas alınmıştır.

• Suriye'nin bir tarım ülkesi olduğu vurgulanarak, tarımsal kalkınmaya ağırlık verilecektir. Atıl durumdaki tarım arazilerinin tekrar kullanıma açılması için mayın temizleme projelerine öncelik verileceği belirtilmiştir.

4. Şehircilik, Briket Evler ve İTÜ İşbirliği

• Kuzey Suriye'de daha önce inşa edilen briket evler ve yerleşim alanları jeolojik ve altyapısal incelemelere tabi tutulacaktır. Güvenli olan bölgeler modernize edilerek yeni idari merkezlere dönüştürülecek, güvenlik zafiyeti yaratan ve kötü durumda olan geçici bölgeler ise yıkılacaktır.

• İstanbul Teknik Üniversitesi (İTÜ) Şehir Araştırmaları Merkezi bünyesindeki mühendis ve mimarlar, kriz sonrası modern şehircilik, akıllı şehirler ve kalıcı barınma çözümleri için tam destek teklif etmiştir. Bu kapsamda Haziran ayında Halep'te bir çalıştay düzenlenmesi planlanmış ve yetkililer davet edilmiştir.

5. Sivil Toplum Katkıları ve Fon Planlaması

• Suriye'nin yeniden inşası için kısa, orta ve uzun vadeli planlar hazırlamış olup, sunulan projelerin hacminin 154 milyon doları bulduğu ifade edilmiştir.

• Sahada görev alan veya almak isteyen kurumların (örneğin eğitim ve kalkınma alanında çalışacak vakıfların) resmi kayıt ve lisans süreçlerinin hızlandırılması hususunda destek mekanizmaları görüşülmüştür.

Der’a Valiliği 

Bu görüşme, Der’a valisi ve vali yardımcıları ve valilik yetkilileri ile Der’a valilik binasında gerçekleşmiştir. Valilik yetkilileri tarafından heyetimize bir sunum gerçekleştirilmiştir.

Öne çıkan başlıklar

1. Der'a'nın Mevcut Durumu ve Temel Sorunlar

"Devrimin beşiği" olarak nitelendirilen Der'a, savaş boyunca ağır bir yıkıma uğramış ve altyapısı büyük ölçüde tahrip edilmiştir. Coğrafi olarak İsrail ve Süveyda ile sınır komşusu olan Der'a, İran ve İsrail'in bölgedeki projelerine karşı ilk savunma hattı olarak görülmektedir. Vilayetteki temel kriz alanları şunlardır:

• Sağlık Sektörü: Şehirde yalnızca 1 merkez hastane, 8 yan hastane ve 105 sağlık merkezi kalmış olup, bunların çoğu onarıma muhtaçtır. Şehirde MR cihazı, diyaliz makinesi ve kardiyoloji ekipmanları gibi hayati tıbbi cihazlar bulunmamaktadır. Kalp hastaları tedavi için Şam'a gitmek zorunda kalmakta ve yolda hayatlarını kaybetmektedir.

• Eğitim Sektörü: Savaş öncesi 960 olan okul sayısının büyük bir kısmı yok edilmiştir; 120 okul tamamen yıkılmış, 735 okul ise onarıma muhtaç durumdadır. Okullarda sıra ve tahta gibi temel materyaller dahi bulunmamakta, bazı bölgelerde eğitim konteynerlerde sürdürülmeye çalışılmaktadır.

• Su ve Altyapı Krizi: Şebeke suyu ciddi bir sorundur; bazı bölgelere 90 günde bir sadece birkaç saatliğine su verilebilmektedir. İnsanlar, maliyeti bir memurun aylık maaşına denk gelen su tankerleriyle ihtiyaçlarını karşılamaya çalışmaktadır. Ayrıca şehirdeki 4600 kilometrelik yol ağının büyük kısmı, devlet binaları ve iletişim ağları tahrip edilmiştir.

2. İDSB Heyetinin Taahhütleri ve Vizyonu

• İDSB bünyesindeki Türk sivil toplum kuruluşları, Batılı örgütlerin aksine menfaat gözetmeksizin, İslami kardeşlik bilinciyle bölgeye destek olmayı amaçladıklarını vurgulamıştır.

• Görüşmeye katılan İDSB Üyeleri, Suriye'ye yönelik 1 yıllık ve orta vadeli planlar hazırlamış olup, eğitim, sağlık ve insani yardım alanlarında kullanılmak üzere yaklaşık 154 milyon dolarlık bir bütçe taahhüdünde bulunmuştur.

3. Öne Çıkan ve Talep Edilen Projeler

Der'a yönetimi, demografik değişime ve yıkıma karşı hem fiziksel hem de "insan inşası" odaklı projeler talep etmektedir. Toplantıda iki ana başlıkta projeler sunulmuştur:

• Eğitim Projeleri ("Tekvin Merkezi"):

  • Der'a'nın Doğu Kaşif mahallesinde, 2286 metrekarelik bir alanda "Tekvin Merkezi" adında kapsamlı bir eğitim kompleksi kurulması planlanmaktadır.

  • Yaklaşık 1.770.000 dolar maliyetli bu projenin, yarısı şehit gazi çocuğu ve engellilerden oluşacak 850 öğrenciye hizmet vermesi hedeflenmektedir. İçerisinde cami, konferans salonu ve 300 kişilik yurt bulunacaktır.

  • Ayrıca şehirde 10 adet Şeriat Lisesi (İmam Hatip benzeri) kurulması, üniversite öğrencileri için Türkiye ile burs anlaşmaları yapılması ve Türkiye'nin cami-eğitim merkezi entegrasyonu modelinin Der'a'ya taşınması talep edilmiştir.

• Sağlık Projeleri:

  • Sayda Kalp Cerrahisi Hastanesi: Hastanenin dış binası bir iş insanı tarafından 450.000 dolara restore edilmiştir, ancak ameliyathane ve kardiyoloji cihazları için donanım desteğine ihtiyaç vardır.

  • Der'a Medikal Şehri (Şehir Hastanesi): Mevcut devlet hastanesinin 50 yıllık olması nedeniyle, uzun vadeli stratejik bir adım olarak modern bir tıp şehri kurulması istenmektedir.

  • İDSB heyetinde sağlık alanında çalışmalar yapan kuruluşlar, acil eylem planı oluşturulmasını ve uzun vadede nüfus yoğunluğuna göre Türkiye'deki gibi "Yap-İşlet-Devret" (YİD) modelinin uygulanabileceğini önermiş; ancak Der'a heyeti, Suriye'de sağlığın ücretsiz olması sebebiyle bu modelin uyarlanmasının zaman alabileceğini belirtmiştir.

Taraflar, sunulan projelerin hayata geçirilmesi için İDSB ve Der'a Valiliği arasında ortak bir çalışma ekibi kurulması konusunda mutabık kalmıştır. Vali, işbirliği yapacak kurumlara her türlü kolaylığın sağlanacağını taahhüt etmiştir.

Suriye Çalışma ve Sosyal İşler Bakanlığı

İDSB Heyeti, Suriye Çalışma ve Sosyal İşler Bakanı ve Bakanlık yetkilileriyle bir araya gelerek bölgedeki yardım faaliyetleri, yeniden imar süreçleri ve sivil toplum çalışmalarının hukuki altyapısını istişare etmiştir.

Öne Çıkan Gündem Maddeleri

1. İnsani Yardımdan Sürdürülebilir Kalkınmaya Geçiş

• Görüşmede her iki taraf da Suriye'de yürütülen çalışmaların artık sadece gıda ve çadır temininden ibaret olan insani yardım boyutundan çıkarak, istihdam ve kalkınma odaklı bir yapıya evrilmesi gerektiği konusunda mutabık kalmıştır.

• Gençlerin ve bölge halkının meslek sahibi olması, dil öğrenmesi ve sürdürülebilir kalkınma projeleriyle desteklenmesi gerektiği vurgulanmıştır.

1. STK'ların Karşılaştığı İdari ve Hukuki Zorluklar

• Türk STK temsilcileri, Suriye'de temsilcilik açma, finansal kaynakların aktarımı ve gümrük süreçlerinde ciddi engellerle karşılaştıklarını belirtmiştir.

• Özellikle yardım tırlarının aylarca izin beklediği, sivil toplum faaliyetleri için bölgeye giriş yapan gönüllülerden her girişte 50 dolar alındığı ve bunun sürdürülebilirliği zorlaştırdığı ifade edilmiştir.

• Suriye tarafı, mevcut STK mevzuatının 1958 yılına dayandığını ve şu an güncellenme sürecinde olduğunu belirtmiştir. Dışişleri Bakanlığı üzerinden uluslararası bir temsilcilik açmanın zorluklarına değinilerek, Türk STK'lara iki alternatif çözüm sunulmuştur: Ya yerel Suriyeli STK'larla paydaşlık kurulması ya da doğrudan Suriye yerelinde yeni bir dernek kurulması.

2. Yeniden İnşa ve "Çadırsız Suriye" Projesi 

• Türkiye'nin 6 Şubat depremlerindeki hızlı toparlanma ve konut inşası tecrübesinin Suriye için önemli bir örnek olduğu belirtilmiştir.

• Bakanlık yetkilileri, insanları çadır kentlerden çıkarıp kendi memleketlerine yerleştirmeyi hedefleyen "Çadırsız Suriye" projesine Türk STK'lardan destek talep etmiştir.

• Mimar ve Mühendisler Grubu (MMG) gibi kuruluşlar, yetişmiş iş gücüyle Suriye'nin sadece barınma değil, mimari, kültür ve sanat ekseninde yeniden inşası için işbirliğine hazır olduklarını iletmiştir.

3. Gençlik, Kadın ve Gönüllülük Çalışmaları 

• Türkiye'de eğitim almış ve Suriye'ye dönmüş gençlerin iki ülke arasında "yumuşak güç" ve elçi rolü üstlenmesi gerektiği vurgulanmış, bu gençlerin istihdamına öncelik verileceği belirtilmiştir.

• Kadınların meslek edindirilmesi çalışmalarının kültürel kalkınma açısından kritik olduğu ifade edilmiştir. Ayrıca, Türk STK'lar tarafından işkence görmüş kadınlara yönelik eğitim ve rehabilitasyon merkezlerinin açıldığı bilgisi verilmiştir.

4. Toplumsal Uyum, Kültür ve Çeşitlilik 

• Suriye'nin çok dilli, çok dinli ve çok kültürlü yapısının bir zenginlik olduğu, tek bir etnik grup veya bölge (örneğin sadece Halep) yerine Kamışlı, Haseke, Rakka gibi tüm bölgeleri kapsayan, toplumsal barışı önceleyen çalışmalar yapılması gerektiği vurgulanmıştır.

• Tıpkı Türkiye'deki milli kimlik modelinde olduğu gibi, farklılıkların Suriye bayrağı ve milli kimliği altında birleşmesinin önemi dile getirilmiştir.

Alınan Kararlar ve Çözüm Önerileri

• Saha operasyonlarında yaşanan sıkıntıların (gümrük, para transferi, temsilcilik) düzenli takibi ve hızlı çözümü için yetkili bir iletişim kanalı oluşturulmasına karar verilmiştir.

• STK'ların yaşadığı zorlukları eles almak ve işbirliğini sürekli kılmak amacıyla, her ay veya iki ayda bir çevrimiçi (Zoom üzerinden) veya yüz yüze toplanacak ortak bir istişare komisyonu kurulması kararlaştırılmıştır.

Suriye Kalkınma Fonu

Suriye'de faaliyet göstermek üzere yaklaşık 6 ay önce doğrudan Cumhurbaşkanlığına bağlı olarak kurulan Suriye Kalkınma Fonu Genel Müdürü ve yetkilileri ile İDSB Heyeti katılımcıları arasında gerçekleştirilmiştir. Toplantının temel odak noktası, Suriye'de acil ve geçici insani yardımlardan sürdürülebilir kalkınma, kalıcı yeniden inşa ve ticari yatırımlar aşamasına geçiş yapılmasıdır.

Öne Çıkan Gündem Maddeleri ve Detaylar

• Şeffaflık ve Yönetişim: Suriye Kalkınma Fonu, toplanan fonların ve yardımların idaresinde tam şeffaflık taahhüt etmektedir. Kurum, toplanan bağışlardan hiçbir idari masraf kesintisi yapmayacağını ve projelerin giriş-çıkış maliyetleri ile tüm evraklarının herkesin erişebileceği bir online platform üzerinden açıkça yayınlanacağını belirtmiştir.

• Altyapı ve Şehirciliğin Yeniden İnşası: İDSB Üyesi kuruluşlar sadece çadır ve gıda yardımı değil, kalıcı kentsel dönüşüm, şehir planlaması ve tahrip olan tarihi eserlerin onarımı konularında gönüllü mühendislik hizmeti vereceklerini de ifade etmişlerdir.

• Eğitim, Sağlık ve Faizsiz Kredi (Karz-ı Hasen) Projesi:

• Suriye'de tahrip olan binlerce okul, 2 milyona yakın okulsuz çocuk ve yetersiz sağlık altyapısını canlandırmak için başlangıç olarak 15 milyonluk bir kaynakla projeler başlatılması hedeflenmektedir.

• Geri dönmek isteyen Suriyelilere, kendi memleketlerindeki okul ve sağlık ocaklarını onarmaları şartıyla karşılıksız veya "Karz-ı Hasen" (faizsiz borç) şeklinde fon sağlanması planlanmaktadır.

• İDSB heyeti katılımcıları arasında 25 yıllık sağlık tecrübesine sahip uzmanlar, Türkiye'nin sağlık dönüşüm modelini ve Somali, Sudan, Özbekistan, Afganistan gibi ülkelerde başarıyla uygulanan hastane kurma, işletme ve yerel personeli eğitme modellerini Suriye'ye taşıyabileceklerini belirtmişlerdir.

• Kültürel ve Sosyal Kalkınma: Fiziksel yapıların inşası kadar, bu yapıları kullanacak nitelikli insanın yetiştirilmesinin de hayati olduğu vurgulanmıştır. Bu bağlamda, Esenler Belediyesi örnek gösterilerek yerel yönetimler bazında kültür, sanat, gençlik ve spor faaliyetlerini destekleyecek "Kardeş Belediye" modelinin uygulanması teklif edilmiştir.

• Ekonomik Yatırımlar ve İş Dünyasının Teşviki: Suriye'nin sadece yardıma muhtaç bir bölge değil, yatırım fırsatları barındıran bir ülke olarak görülmesi gerektiği ifade edilmiştir. Özellikle tekstil gibi sektörlerde Mısır veya Türkiye'ye göç etmiş Suriyeli iş insanlarının, elde ettikleri sermaye ile Suriye'ye dönerek iş kolları açmaları, mesleki eğitim vermeleri ve istihdam yaratmaları teşvik edilecektir.

Alınan Kararlar ve Sonraki Adımlar

• İDSB heyeti, Suriye'deki temaslarının ardından ülkenin yatırım ve kalkınma ihtiyaçlarını analiz eden bir rapor hazırlayacaktır.

• Bu rapor, Türkiye'de düzenlenecek bir basın toplantısı ile kamuoyuna sunulacak ve Türk STK'ları ile iş insanlarının, Suriye'deki sürdürülebilir yatırımlara doğrudan katılımı için bir rehber olarak kullanılacaktır.

Suriye Vakıflar Bakanlığı

İDSB Heyeti ile Suriye Vakıflar bakanı ve Bakan yardımcılarından oluşan heyet Suriye'nin yeniden inşası sürecinde İDSB üyesi Türkiye merkezli sivil toplum kuruluşları ile Suriye Vakıflar Bakanlığı arasındaki işbirliği fırsatlarının değerlendirilmesi, eğitim, sağlık, tarihi eserlerin restorasyonu ve ibadethanelerin ihyası konularında atılacak ortak adımların planlanması üzerine görüşme gerçekleştirmiştir.

Öne Çıkan Gündem Maddeleri ve Detaylar:

1. Hasarlı Camilerin Yeniden İnşası ve Dijital Platform:

• Önceki rejim döneminde yıkılan veya kısmen hasar gören yaklaşık 1.500 caminin yeniden inşası, Bakanlığın en önemli önceliklerinden biri olarak belirlenmiştir.

• Cami restorasyon süreçlerinin şeffaf ve koordineli yürütülmesi amacıyla her caminin ihtiyacının ve maliyetinin görüntülenebileceği bir dijital platform hazırlanmıştır. Bu platformun hac döneminden önce veya hemen sonra tanıtılarak STK'ların da katılımıyla faaliyete geçirilmesi planlanmaktadır.

• Türk STK'ları, kendilerine faaliyet merkezi yapabilecekleri yıkılmış cami, yurt veya Kur'an kurslarının listesini talep etmiş; bu sayede hem kendi faaliyetlerini yürütecekleri bir merkeze kavuşmayı hem de o caminin/merkezin inşasını üstlenmeyi teklif etmişlerdir.

2. Vakıf Sisteminin Yeniden Yapılandırılması ve Türkiye Tecrübesi:

• Devletin tek başına yetemeyeceği sağlık ve eğitim gibi alanlarda destek sağlamak üzere Suriye'de beş yeni vakıf türü oluşturulmuştur: Kur'an-ı Kerim Vakfı, Şeri Eğitim Vakfı, Sağlık Vakfı, Camiler Vakfı ve Hayır İşleri Vakfı.

• Sağlık ve eğitim vakıflarının geliştirilmesinde, Türkiye'deki Sabahattin Zaim Üniversitesi ve Bezmialem Vakıf Üniversitesi ile hastanelerinin model alınması ve bu konudaki tecrübenin Suriye'ye aktarılması hedeflenmektedir.

3. Eğitim Faaliyetleri, İmam Hatip ve Yurt Modeli:

• Suriye makamları, Türkiye'deki öğrenci yurt (barınma) modelinin Suriye'de yaygınlaştırılmasını istemektedir. Şu an Şam kırsalında ve İdlib'te olmak üzere iki yurt faaliyettedir ve bu sistemin diğer şehirlere yayılması hedeflenmektedir.

• Suriye'deki liselerde (Şeri eğitim liseleri), Türkiye'deki İmam Hatip modeline benzer şekilde dini ilimlerin yanı sıra matematik, fizik ve kimya gibi fen bilimleri müfredata eklenmiştir. ÖNDER temsilcileri bu konuda tecrübe paylaşımına ve işbirliğine hazır olduklarını belirtmişlerdir.

• Suriye'de Uluslararası İslam Üniversitesi kurulması ve Arapça dil kursları açılması yönünde STK'ların planları mevcuttur. Aynı zamanda Türk öğrencilerin Suriye'de kısa dönemli (yaz okulu) Arapça eğitimi veya 6 yıllık tam kapsamlı şeri ilimler eğitimi alması için karşılıklı programlar oluşturulacaktır.

4. Tarihi Eserlerin Restorasyonu ve Ortak Araştırma Merkezi:

• Türkiye'den gelen mühendis ve mimar ekipleri, savaştan zarar gören şehirlerin yeniden inşası ve tarihi eserlerin aslına uygun restorasyonu için Kültür Bakanlığı ve Vakıflar Genel Müdürlüğü tecrübelerini Suriye'ye aktarmayı teklif etmiştir.

• Modern çağın getirdiği sorunlar, gençlerin durumu ve aile yapısının korunması konularında stratejiler geliştirmek üzere Türkiye ve Suriye ortaklığında bir Araştırma Merkezi kurulması önerilmiştir.

5. Bürokratik Süreçlerin Kolaylaştırılması:

• Geçmişte STK'ların sahada yaşadığı ruhsatlandırma, resmiyet kazanma ve hukuki zorlukların aşılması için Suriye Vakıflar Bakanlığı Uluslararası İlişkiler Müdürü Nezir Bey koordinatör olarak görevlendirilmiştir.

• Türkiye Cumhuriyeti Büyükelçiliği ve Dışişleri Bakanlığı ile koordineli çalışılarak Türk STK'larına yer tahsisi ve çalışma izinleri konusunda gerekli kolaylıkların sağlanacağı taahhüt edilmiştir.

Görüşme, her iki ülkenin tarihi, kültürel ve dini ortak bağları vurgulanarak karşılıklı güven ortamında gerçekleşmiştir. Suriye'nin savaş sonrası yeniden ayağa kalkma sürecinde, Türk STK'larının barınma, eğitim, sağlık ve imar alanlarındaki kurumsal tecrübelerinden en üst düzeyde faydalanılması için ortak çalışma grupları ve mekanizmaları kurulması kararlaştırılmıştır

Humus Müftüsü Şeyh Muhammed Sehl Cüneyd

Ziyarette Öne Çıkan Önemli Konu Başlıkları

• Fiziki Yıkım ve Altyapı Hasarı: Bölgedeki çatışmaların bilançosu olarak, Humus'taki konutların ve camilerin %60'ının yıkıldığı tespiti yapılmıştır.

• Demografik Yapı ve Dış Müdahale: Humus çevresinde Nusayri, Dürzi ve Şii nüfusun varlığına dikkat çekilirken, savaş döneminde rejim tarafından dışarıdan 250 bin paralı savaşçı milislerin bölgeye gelmesine göz yumulduğu belirtilmiştir.

• Kültürel Mirasın Tahribatı ve Propaganda: Şii milisler tarafından Halid Bin Velid Camii'nin tamamen yıkıldığı ifade edilmiştir. Daha sonra Çeçenistan'dan gelen 10 milyon dolarlık bütçeyle rejimin camiyi onardığı ve bu durumu medyaya "Teröristlerin yıktığı camiyi biz yaptık" şeklinde bir propaganda aracı olarak sunduğu aktarılmıştır.

• Şehrin Dini ve Tarihi Önemi: Humus'un İslam tarihi açısından derin bir anlama sahip olduğu; şehirde Halid Bin Velid ve 70'i Bedir ehli olmak üzere toplam 900 sahabenin (Hz. Vahşi dahil) bulunduğu vurgulanmıştır.

• Kardeşlik ve Türkiye'ye Minnettarlık: Türk heyetinin ziyareti "Sevdiğimiz kişilerle bir araya gelirsek çiçek açılır" deyimiyle büyük bir memnuniyetle karşılanmıştır. Ayrıca Türk halkına ve yöneticilerine "Allah'ın sevdiği bir iş yapıyorsunuz" denilerek teşekkür ve selam iletilmiştir.